گروه آموزشی عربی استان زنجان  

                                                            به نام خدا

  برای دریافت جزوه کلیک کنید:                                                          

 جزوه ی آموزشی طراحی سوالات استاندارد

 چگونه ارزشیابی کنیم 

مقدمه:

یکی از مهمترین بخش آموزش و پرورش که مکمل بخش تدریس یک معلم زحمت کش است ارزشیابی است اگر ارزشیابی به درستی انجام نپذیرد نتایج ناخوشایندی را ببار می آورد.   

یک ارزشیابی خوب دارای شاخص هایی است که در صورت اجرای صحیح آن  هم معلم و هم  دانش آموز به نقاط قوت و ضعف خود پی برده و سعی در برطرف کردن نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت خویش بر می آیند

 بر حسب اهمیت موضوع در این مقال به شیوه های ارزشیابی صحیح می پردازیم:

انواع ارزشیابی:

1-ارزشیابی آغازین:در گذشته ازآن به ارزشیابی تشخیصی می گفتند . که خود به آزمون آمادگی (محک زدن میزان اطلاعاتی که فراگیر می بایست برای یاد گیری مطالب جدید بدان مطلع باشد )و  آزمون جایابی(محک زدن میزان اطلاعات دانش آموز از مطالب درس جدید)

2-ارزشیابی تشخیصی: آزمونی که در آن علت عدم موفقیت دانش آموز و یا دانش آموزان را در درس  مربوطه بررسی می کند این آزمون می تواند توسط یک مشاور طراحی شود و لزوما از همه ی دانش آموزان به عمل نمی آید می توان از تعداد کمی از بچه ها که  شکست های متوالی در درس مربوطه داشتند بعمل آید.

3-ارزشیابی تکوینی یا مستمر :ارزشیابی که در طول تدریس از بچه ها صورت می گیرد.

4-ارزشیابی تراکمی یا پایانی:  چهارمین نوع و مهمترین ارزشیابی پیشرفت تحصیلی از نظر زمان و هدف ارزشیابی تراکمی یا پایانی است .در ارزشیابی تراکمی تمامی آموخته های دانش آموزان در طول یک دوره آموزشی تعیین می شوند و هدف آن نمره دادن به دانش آموزان و قضاوت درباره اثر بخشی کار معلم و برنامه درسی یا مقایسه برنامه های مختلف درسی با یکدیگر است.از آنجا به این نوع ارزشیابی تراکمی یا مجموعی می گویند که به وسیله آن می توان یاد گیری های متراکم یا مجموع یاد گیری های دانش آموزان را در طول یکدوره آموزشی اندازه گرفت .

 این نوع ارزشیابی معمولا در پایان دوره آموزشی به عمل می آید و به همین سبب به آن ارزشیابی پایانی نیز می گویند.با این حال می توان از آن به دفعات بیشتر در طول دوره آموزشی استفاده کرد . این آزمون ها بسیار جامع و مفصل هستند و نمونه کاملی از محتوای درس و هدف های آموزشی را در بر می گیرند.

    اهداف ارزشیابی پایانی  

الف )از دیدگاه مقررات و آیین نامه های آموزش و پرورش  تعیین صلاحیت ارتقاء دانش آموزان به کلاسهای بالاتر   ودادن امتیاز های تحصیلی و  اعطای بورس تحصیلی است

ب)از دیدگاه معلم ، به عنوان یک محقق؛ که هدفهای مهمتری را به شرح  ذیل دنبال می کند:

1- اصلاح و بهبود برنامه های آموزشی و شیوه ی تدریس  خود   2-ارائه ی پیشنهاد های سازنده به برنامه ریزان و پژوهشگران در آموزش و پرورش،  به منظور اصلاح و بهبود برنامه ها و روشها و هدف ها.

در طراحی آزمون های پایانی به چه نکاتی باید توجه داشت:

1-شکل و چارچوب آزمون استاندارد باید خصوصیات زیر را داشته باشد:

سر برگ امتحانی باید مثل نمونه زیر باشد:

 

 

 

اگر سؤال شما به صفحه ی دوم ادامه می یابد حتما در پایین صفحه این نکته قید شود:

                                        «ادامه ی سؤالات در صفحه ی دوم»

در پایان سؤالات معمولا با بیان عباراتی همچون موفق باشید ،وفقکم الله،....دانش آموزان را به پایان یافتن سوالات مطلع می سازند.

زمان کافی در اختیار دانش آموز قرار گیرد بدانیم که همه ی دانش آموزان از سرعت عمل کافی برخوردار نیستند بنابراین در تعییین مدت زمان امتحان، دانش آموزان متوسط را در نظر داشته باشید معمولا برای سوالات پایانی 90 دقیقه در نظر گرفته می شود.

 

 

طرح سوال از بخش «ترجم»:(12 نمره)

1-مبحث ترجمه عبارات

معمولا سوالات زبان عربی با ترجمه شروع می شوند در طراحی اینگونه سوالات سعی کنید مطالب برگزیده شده به گونه ای باشد که با بارم سوال همخوانی داشته باشد مثلا اگر هر بخش نیم نمره است بتوان آن را به دو قسمت 25/0 تقسیم نمود.

بارم هر جمله بیش از نیم نمره نباشد.

50درصد سوال بصورت فرادانشی و در حد درک و فهم باشد   جملات را در حد فهم دانش آموزان تغییر دهید مثلا صیغه ها را تغییر دهید با استفاده از واژه های کتاب جملات جدید بسازید.

2-قسمت «شناخت واژه ها»:

در قسمت شناخت واژه ها می توانید جمله ای را بدهید و از بین آن واژه یا واژه هایی  را بخواهید تا ترجمه شود و یا مترادف و متضاد ، جمع ویا مفرد آن ذکر شود

مانند نمونه:ترجم ما اشیر الیه بخط: یحدث قوس قزح فی الایام الماطرة

ویا:اکتب مفرد الکلمة التی اشیر الیها بخط: یا عباد الله توبوا          فهو کهف التائبینا

و یا می توانید چند واژه داده ،از فراگیران بخواهید از بین آنها مترادف یا متضاد را بیابد مانند نمونه:

انتخب من بین الکلمات التالیة ،المترادف(المرادف)او المتضاد(المضاد):بحث عن -حزن-عقوبة-فتش عن-فرح-ندم

و یا می توانید به صورت جورچین سوال طراحی کنید مانند نمونه:

صِل۟ کل کلمة من العمود الاول بما یناسب فی العمود الثانی فی المعنی:

1-بَحَثَ عَن                       نازل شد

2-نَزَلَ                          صحبت کرد

3-أنزَلَ                          نازل کرد

4-تَکَلَّمَ جستجو کرد          سخن می گویی

همیشه ستون اول را با اعداد و ستون دوم را با حروف الفبا نام گذاری کنید تعداد جواب ها همیشه یکی بیشتر باشد

روش دیگر این است که  زیر کلمه ای خط بکشید و جواب ها را داخل پرانتز قرار دهید تا دانش آموز انتخاب کند مانند نمونه:

أولئك هم الطلاب الذین یجتهدون فی دروسهم(کسی که- کسانی که - که)

4-قسمت «انتخب الترجمة المناسبة»:

در این قسمت سعی شود سؤال عین کتاب نباشد شما  می توانید قواعد را در ترجمه کاربردی کنید مانند نمونه زیر:

نحن لم نتکاسل۟ فی  تعلم اللغة العربیة( حیطه ی درک وفهم)

الف)ما در یادگیری زبان عربی تنبلی نمی کنیم.

ب)ما دریادگیری زبان عربی تنبلی نکردیم.

هر سؤال از این قسمت بیشتر از 5/0نمره نباشد

5-قسمت «صحح الاخطاء في الترجمة»:

در این بخش سعی شود زیر ترجمه ی خطا ، خط کشیده شود تا دانش آموز به اشتباه موارد دیگر را اصلاح نکند

مانند نمونه زیر:

لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون:به نیکی دست نمی یابید   مگر آنکه از آنچه دوست داشتید انفاق کنید.

6-قسمت «اکمل الفراغ بالترجمة المناسبة»:

تعداد نقطه چین ها زیاد نباشد تا دانش آموز را سردر گم کند :

سوال نامناسب:

اکمل الفراغ بالترجمة المناسبة:

أنی یدوم لها الصفاء و الفرح و قد فقدت أباها. ........صفاو شادی  برای او ......... درحالی که ............  .

بهتر است برای  هر قسمت از این جاهای خالی 25/0درنظر بگیریم.

7-مبحث«للتعریب »:

می توانید تعریب را به دو شیوه طراحی کنید:

شیوه اول: دادن متن فارسی و آوردن دو متن عربی که دانش آموز بین آندو یکی را انتخاب کند

نمونه:

انتخب التعریب الصحیح: دانش آموز سواره آمد

الف)جاء الطالب راکبا                  ب)جاءت  الطالبة و  هو راکب

شیوه دوم:جمله ای فارسی داده شود  تا دانش آموز آن را به عربی برگرداند

دانش آموز سواره آمد(مونث)

برای بچه های سال اول شیوه اول مناسب تر است ولی هر دو شیوه می تواند برای همه گروهها مناسب باشد

معمولا بارم در این قسمت بیشتر از یک نمره نیست.

8- قسمت درک مطلب:

متن انتخابی در سطح دانش آموزان باشد جملات از چهار یا پنج خط تجاوز نکند تا برای بچه ها خسته کننده و ملال آور نباشد  متن دارای واژه های نامأنوس نباشد در صورت ضرورت حتما آن را در داخل کمانک ترجمه نمایید.

نکته  بسیارمهم: در مبحث درک مطلب فقط باید سوالاتی طرح گردد که در حوزه ی درک مطلب باشد نه مسائل صرفی و نحوی .بنابراین از طرح سوالات صرفی و نحوی در این بخش بپرهیزیم.

میزان بارم در این بخش  حدود 2نمره است.

بخش طرح سؤالات قواعدصرفی و نحوی:(8 نمره)

1-قسمت «صحح الاخطاء»:

در این بخش می توانید زیر کلمه های غلط خط بکشید تا دانش آموز آن را اصلاح کند

نمونه:

صحح الاخطاء مما اشیر الیه بخط: وعد الله المومنون و المومناتَ جنات تجری من تحتها الانهارَ

2-قسمت «انتخب الکلمة الصحیحة مما بین القوسین »: هر کدام 25/0]

از دانش آموز بخواهیم کلمه ی مناسب را از بین کمانک برگزیند    أکمل العبارات .......... ( التالیةَ-التالیةِ-التالیةُ)

 

قسمت اَعرِبْ(نقش واژه ها)

به شکل های مختلفی می توان  از این بخش سوال طرح  کرد.

شکل اول: (دانش آموز نقش کلمه را خود می نویسد)

اعرب ما اشیر الیه بخط:   الله الله فی الایتام

شکل دوم: (دانش آموز نقش کلمه را از بین کلمات داده شده در پرانتز انتخاب می کند)

 إنتخب اعراب الکلمات التی اشیر الیها بخط :الله الله فی الایتام(مبتدا و مرفوع –فاعل و مرفوع -مفعول به و منصوب)

قسمت «تحلیل صرفی» :  

روش اول: کلمه ای را مشخص کنید تا خود دانش آموز تحلیل صرفی نماید(برای سال اول و دوم توصیه نمی شود)

روش دوم:شما می توانید جمله ای را اعراب و تحلیل صرفی کرده اما در بین آن اشتباهاتی را بگنجانید و با ذکر تعداد خطا از او بخواهیم خطاها را یافته و اصلاح نماید.

روش سوم:از یک کلمه  به صورت الف و ب دو نوع اعراب و تحلیل صرفی ارئه دهید یکی صحیح و دیگری غلط دانش آموز یکی را انتخاب کند(مناسب برای بچه های اول و دوم)

معمولا میزان نمره در  بخش «للاعراب و التحلیل الصرفی » بیش از 2نمره نیست.

قسمت «شَکِّل۟»:  

می توانید زیر کلمه خط بکشید تا حرکت گذاری نماید و یا جمله ای بدهید تا بطور کامل «شَکِّل» کند البته جمله ی مورد نظر باید با بارم داده شده مطابقت داشته باشد.

میزان بارم در این قسمت حدود 1نمره است.

سعی کنید قواعد کتاب را به نحوی توزیع نمایید که در قالب های مختلفِ طرح سوال قرار گیرد و از طرح سوال کلیشه ای همچون عین التمیز-حال-المفعول المطلق و نوعه-عطف بیان-متعجب منه فی هذه العبارات خود داری شود

سعی کنید برگه ی سوال شما از تنوع لازم برخوردار باشد انواع سوالات جورکردنی-کامل کردنی –کوتاه پاسخ-چند گزینه ای و..

 

نکات ضروری در رابطه با طرح سوالات چهار گزینه ای:

1-هر سوال  موضوع مهم را اندازه گیری کند و بسنجد.

2-هر سوال به روشنی موضوع مورد نظر را بیان کند.

3-هر سوال باید قطعا یک مطلب را به درستی و مناسب مطرح نماید .

4-گزینه ها از لحاظ دستوری  و جمله بندی با تنه سوال هماهنگ باشد.

5-از کاربرد نفی مضاعف پرهیز شود .

6-محل گزینه صحیح به تصادف انتخاب شود.

7-طول گزینه های درست در سوالات متغیر باشد.

8-سؤال در حد درک و فهم آزمون شوندگان باشد.

9-گزینه سوالات از لحاظ قواعدی مربوط به یک مبحث باشد. 

10-مطالب تکراری گزینه ها در تنه ی سؤال قرار گیرد.

عاهد اویس والدته برجوع ........

الف)قبل طلوع الشمس            ب)قبل الظهر             ج) قبل غروب الشمس     

11-اگر جمله ی شما منفی است حتما زیرعبارت منفی خط بکشید .

   عین العبارة التی ما جاء فیها اسم الفاعل - عین الحال غیر صحیحة

12-در حد امكان از به كار بردن عبارت هايي مانند ( همه آنچه در بالا گفته شد , تمام موارد فوق , موارد الف و ب , و هيچكدام ) به عنوان گزينه سوال پرهیز کنید.  

 

 اصل مهم آزمون سازي:

از آن جا كه هيچ آزمون واحدي وجود ندارد كه به خوبي از عهده ي سنجش همه هدف هاي سطوح مختلف يادگيري برآيد بهتر است آزمون هاي تركيبي كه شامل سوال هاي مختلف تشريحي , عيني و كوتاه پاسخ باشند مورد استفاده قرار گیرد.

درپایان توصیه می شود حتما سوالی که طرح نمودید خودتان به آن پاسخ دهید .این امر شما را به کاستی های آزمونتان آگاه می سازد و همچنین در صورت امکان آن را به همکاری دیگر نشان دهید و از او نظر بخواهید .

 

بطور خلاصه باید گفت یک معلم ساعی و زحمت کش ، همانطور که برای روش های تدریس خود وقت می گذارد باید برای ارزشیابی نیز که کامل کننده آن است وقت بگذارد حتی اهمیت ارزشیابی افزون تر می شود آنگاه که ببینیم یک نمره ی نا مناسب برای یک دانش آموز که قربانی یک آزمون نامناسب شده است تا چه اندازه روحیه ی او را در هم می شکند و به او چه دید منفی نسبت به کل سیستم آموزش می دهد. پس بیاییم از هم اکنون مهارت چگونه ارزیابی نمودن را در خودمان تقویت کنیم

 

 در ادامه   یک  نمونه از  سوالات مفهومی طراحی شده توسط گروه آموزشی استان  جهت آشنایی همکاران گرامی  درج می گردد: